Betty en Carla Harschel

De Lange Elisabethstraat is een winkelstraat in hartje Utrecht. Toen mijn zicht wat slechter werd, ben ik wel eens op nummer 23 binnengelopen. Tegenwoordig zit er een filiaal van Eye Wish een brillenwinkel met mogelijkheden tot oog meting. Ik heb even rondgekeken naar de diverse monturen, maar besloot toen toch maar dat ik nog geen bril nodig had.

Dan kom ik Jacques Harschel tegen. Regelmatig gebruiken de familieleden ook de achternaam Herschel. Jacques is de vader van Betty Harschel, een leerling die opduikt op de eerste leerlingenlijst van de Joodse school in Ondiep. 

Betty heeft een twee jaar jonger zusje: Carla. Zij heeft ook op de Joodse school in Ondiep gezeten. Het gezin woont boven de winkel in de Lange Elisabethstraat 23, waar tegenwoordig Eye Wish zit. Aan het begin van de oorlog mogen de beide zusjes nog op de openbare school aan de Laan van Puntenburg 4. Maar in de zomervakantie van 1941 krijgen vader Jacques en moeder Bertine een brief dat hun dochters na de vakantie niet meer naar hun eigen school mogen. Zij moeten wachten tot de gemeente een speciale Joodse school heeft opgericht. Half oktober 1941 is dat gelukt en Betty en Carla gaat naar Ondiep 63 waar de Joodse lagere school en ULO is.  

Louis Harschel, de oudere broer van Jacques heeft in de dertiger jaren een heel imperium van dames modezaken in Utrecht. Niet alleen de winkel in de Lange Elisabethstraat, maar ook winkels in de Bakkerstraat en op twee adressen op de Oudegracht. Louis heeft de winkels ondergebracht in een Naamloze Vennootschap. Ongetwijfeld is vader Jacques aandeelhouder in die NV en waarschijnlijk bedrijfsleider van de winkel waar boven zij wonen. Als ik kijk naar de kranten die in de dertiger jaren verschenen zijn, zie ik dat de NV enorm actief is in de dames- en kinderhoeden. Kortom ik zie een succesvolle joodse familie. In de kranten staan veel advertenties, soms wel met een erg vreemde tekst:

Tijdens de bezetting krijgen de joodse winkeliers het steeds moeilijker door de anti-joodse maatregelen van de Duitsers. Eind maart 1942 is de familie Harschel uit hun NV gezet. De firma is overgenomen door een Treuhänder (een bewindvoerder) waardoor de NV 'arisch' is geworden. Mejuffrouw Martha Hafner wonende in Frankfurt am Main (!) is nu de baas blijkt uit deze verordening:

In september 1942 moeten de zusjes Betty en Carla weer naar school. Lang zitten ze niet op die school want het gezin krijgt een oproep om zich te melden in Westerbork. Op 24 oktober zijn moeder Bertine en de beide zusjes ingeschreven. Vader Jacques voegt zich 9 november bij hen. De volgende dag gaat het complete gezin op transport. In de trein zitten 758 mensen. Bij aankomst in Auschwitz worden drie mannen geselecteerd om als dwangarbeider in een van de sub-kampen van Auschwitz te gaan werken. Vader Jacques is één van die drie. Moeder Bertine, Betty en Carla zijn meteen na aankomst op 13 november 1942 vergast. Jacques heeft het als dwangarbeider nog uitgehouden tot 20 april 1943 toen hij in Neukirch overleed.

Als ik aan het winkelen ben in de Lange Elisabethstraat kijk ik toch met andere ogen naar die winkel van Eye Wish.